اگر مدت کوتاهی با جاوا اسکریپت کار کرده باشی، احتمالاً حداقل یک‌بار به این فکر افتادی که چرا یه تکه کد ساده روی یه مرورگر درست اجرا می‌شه، ولی روی مرورگر دیگه ارور می‌ده. مثلاً شاید با خودت گفتی:

«مگه جاوا اسکریپت یکی نیست؟ چرا این یکی let رو نمی‌فهمه؟»

از ES1 تا ES3 – دوران ماقبل تاریخ جاوا اسکریپت

اولین نسخهٔ رسمی استاندارد ECMAScript (1997) است. در این نسخه، مفاهیم پایه‌ای جاوا اسکریپت مانند توابع، شیءها، آرایه‌ها و دستورات شرطی معرفی شدند. هدف اصلی، استانداردسازی زبان بود تا مرورگرهای مختلف رفتار مشابهی داشته باشند.

آن زمان که هنوز خبری از React و Node نبود، جاوا اسکریپت تازه داشت معنی پیدا می‌کرد.

نسخه‌های ۱ تا ۳ بیشتر به درد کارهای ساده می‌خوردن: کمی اعتبارسنجی فرم، یه انیمیشن کوچک با setTimeout، و نهایتاً یه منوی آبشاری برای سایت.

API مرورگرها محدود بود و موتورهای جاوا اسکریپت هنوز تفسیربازتر از مفسر بودن — یعنی کد رو اجرا می‌کردن، اما بهینه نه.

ES5 (۲۰۰۹) – لحظه‌ای که مرورگرها بالاخره به توافق رسیدند

این نسخه هیچگاه به صورت رسمی منتشر نشد؛ به دلیل اختلاف نظر در ویژگی‌های پیشنهادی مانند کلاس‌ها و تایپ‌ها، توسعه آن متوقف شد.استاندارد ECMAScript 5 بالاخره اون چیزیه که بیشتر مرورگرهای کلاسیک (مثل IE9 و Chrome 14) روش قفل شدن.

اینجا بود که متدهای آشنا مثل map() و filter() به دنیامون اومدن، و حالت strict mode باعث شد اشتباهات صامت بالاخره ارور واقعی بدن.

هر موتور جاوا اسکریپت، چه V8، چه SpiderMonkey، حول ES5 به نوعی به ثبات رسید — انگار همه بالاخره از یه کتاب دستور آشپزی واحد استفاده می‌کردن.

ES6 / ES2015 – انقلابی که مرورگرها غافلگیرش شدن

وقتی let، const، arrow function و class معرفی شدن، توسعه‌دهنده‌ها ذوق‌زده شدن… تا اینکه فهمیدن مرورگر کاربرها ذوقی نداره.مرورگرهای قدیمی‌تر مثل IE اصلاً معنی import رو نمی‌فهمیدن، و Promise براشون یه واژه ممنوعه بود.یعنی یا باید دست از نوشتن ویژگی‌های مدرن می‌کشیدی، یا یه راهی برای “ترجمه به es5” پیدا می‌کردی.

ES7 / ES12 (2016-2021)

در این بازه، تغییرات بیشتر به شکل افزوده شدن قابلیت‌های کوچک ولی کاربردی بودند، مثل:

includesبرای آرایه‌ها، عملگر توان ** .
async/await برای مدیریت آسان‌تر کدهای ناهمزمان.
Rest/Spread برای اشیاء و آرایه‌ها، بهبود مدیریت خطا.
متدهای جدید روی رشته‌ها، آرایه‌ها و اشیاء، و بهبود عملکرد کلی جاوا اسکریپت.

Babel و تولد مترجم‌های جاوا اسکریپت

همین‌جا بود که Babel متولد شد. ابزاری که کد مدرن ES6 رو می‌گرفت و خروجی معادل ES5 می‌داد، به زبان ساده، یه هم‌زمان‌ساز نسلی!

بعد از Babel، ابزارهایی مثل TypeScript Compiler (tsc)، SWC و esbuild اومدن تا هم سریع‌تر کامپایل کنن هم هوشمندتر.

نتیجه چی شد؟ حالا می‌تونی کد ۲۰۲۵ بنویسی و توی مرورگر یه لپ‌تاپ قدیمی با Windows 7 اجراش کنی.

استاندارد سالیانه – تکامل مداوم، بدون صبر مرورگرها

از ۲۰۱۵ به بعد، ECMAScript دیگه نسخه‌ی ۷، ۸ یا ۹ نداره. هر سال ویژگی‌های تازه‌ای معرفی می‌شن، مثل optional chaining یا nullish coalescing.

امروز مرورگرها با ریلیزهای پیوسته به‌روزرسانی می‌شن و دیگه کمتر از “ناسازگاری با مرورگر” می‌شنویم، ولی هنوز نقش Babel و TypeScript پررنگه چون تضمین میکنن که کد ما با اون استاندارد های پشتیبانی شده مرورگر ها بخونه.

جمع بندی

جاوا اسکریپت با گذشت زمان از یک زبان ساده برای تعامل با صفحات وب به یک زبان قدرتمند و مدرن برای توسعهٔ برنامه‌های وب، موبایل و سرور تبدیل شده است. آشنایی با ورژن‌های مختلف آن به توسعه‌دهندگان کمک می‌کند تا کدهای خود را بهینه و با استانداردهای روز هماهنگ کنند. اگر جایی خواستی ببینی قابلیتی که میخوای اضافه کنی روی کدوم مرورگر ها و با چه ورژنی پشتیبانی میشه، یه سر به وب سایت caniuse.com بزن، توی این سایت اسم قابلیتت رو مینویسی و برات میگه این قابلیت از چه مرورگری و با چه ورژنی پشتیبانی میشه.

نگاهی به نسخه‌های جاوا اسکریپت از ES1 تا امروز

علی صفری

نظرات